Menopauza

Wszystkie badania jakie należy zrobić w celu wykluczenia jakiegokolwiek ryzyka związanego z terapią hormonalną:

• cytologia
• USG
• badanie ginekologiczne
• ocena profilu lipidowego
• ocena wątroby, układu krzepnięcia
• mamografia,

To są podstawowe badania i jeśli coś nie jest wykonane można przeoczyć tendencje do zakrzepicy, uszkodzona wątrobę, jakąś hiperlipidemię, rozrost endometrium. Jeśli kobieta ma rozrśnięte endometrium a lekarz o tym nie wie to jesli zaaplikuje jej terapię to może spotęgować ten problem.

Jeśli te wszystkie badania są prawidłowe, to można bezpiecznie podawać kobietom, które są zdrowe. I to nie za długo do 5 lat.

Bezwzględne przeciwskazania do terapi zastępczej hormonalnej:

• niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych
• rak piersi
• rak trzonu macicy
• choroba zatorowo-zakrzepowa
• udar mózgu
• ciężkie choroby wątroby
• zawał serca

przeciwskazania względne:

• łagodne choroby piersi
• mięśniaki
• kamica pęcherzyka żółciowego
• przewlekłe zapalenie wątroby
• hiperlipidemia
• żylaki
• nadciśnienie
• otyłość
• nałogowe palenie papierosów

Zburzenia depresyjne

Zaburzenia depresyjne to grupa schorzeń, których dominującym objawem jest obniżony nastrój połączony ze spadkiem aktywności . O prawdziwej depresji mów się wówczas, gdy obniżony nastrój, apatia, zniechęcenie i inne towarzyszące objawy tej chorobie objawy dominują w obrazie  klinicznym w sposób stały – codziennie przez dłuższy czas. W depresji rozumianej jako stan psychiczny nie zmienia się z godziny na godzinę czy z dnia na dzień. Objawy trwają długo nierzadko kilka miesięcy, lub nawet lat. W Polsce kobiety z pełnoobjawowa depresją okresu okomenopauzalnego w większości wypadków upatrują podstawowych przyczyn swojego złego samopoczucia  w niekorzystnych wydarzeniach życiowych oraz w schorzeniach towarzyszących. Uważają one depresję za zjawisko wtórne wobec wymienionych czynników, a samych objawów ze swery psychicznej zazwyczaj się wstydzą . Prowadzi to do niekorzystnych następstw w postaci unikania wizyty u psychiatry lub też niewłaściwej diagnozy.

Objawy depresji:

• obniżony nastrój
• utrata zainteresowania
• zmniejszona aktywność
• bezradność
• nieracjonalne poczucie winy z nieprawdziwą, negatywna oceną siebie i dotychczasowego dorobku życia
• zaburzenia snu
• zaburzenia apetytu
• nieokreślony lęk
• niepokój
• spowolnienie funkcji psychicznych
• duże trudności w mobilizacji energii do rutynowych zajęć
• spadek libido

większość depresji okresu okolomenopauzalnego ma przebieg łagodny lub umiarkowany Przebieg ciężki dotyczy tylko kilku procent chorujących, trzeba jednak o nim pamiętać, bo sprzyja on zachowaniom samobójczym. mimo iż kobiety chorują około trzykrotnie częściej od mężczyzn, wskaźnik samobójstw w śród całej populacji kobiet w Polsce jest niski. Rośnie on jednak z wiekiem.

Zaburzenia czynności nerwicowe

Kobiety, u których występuje lęk lub lęk z objawami depresyjnymi, zazwyczaj już wcześniej, nierzadko od dzieciństwa, przejawiały skłonność do nadmiernego reagowania emocjonalnego. Zdarzenia z okresu okołomenopauzalnego mogą prowokować wystąpienie u nich nowych przypadłości lub nasilić nawrót starych. Zaburzenia typu nerwicowego miewają obraz różnorodny, często naśladujący choroby somatyczne. W śród psychicznych anomalii czynnościowych okresu przekwitania zaburzenia lękowe są najczęstsze.

1. Zespół lęku napadowego (napady paniki) – charakteryzuje się on niespodziewanymi napadami silnego lęku, z nagłym początkiem, bez czynnika wyzwalającego. Napadom paniki może towarzyszyć obawa przed przebywaniem na otwartej przestrzeni, samej poza domem, w tłumie, autobusie, pociągu.
2. Agro-fabia  (lęk przestrzeni) bez lęku napadowego. Zaburzeniu temu najczęściej towarzyszy lęk napadowy, przykładem może być lęk przed wyjściem z domu po ataku serca.
3. Zespół lęku uogólnionego. Lęk przewlekły, uogólniony trwający trwający przynajmniej przez 1 miesiąc przez większą część dnia. Może to być obawa dotycząca okoliczności życiowych, np. że coś się stanie.
4. Zespół fobii. Cechuje się obawą przed przedmiotem lub sytuacją, ale tez koniecznością ich unikania. Wyróżnia się fobię społeczną (np. unikanie wystąpień publicznych) i fobię prostą (obawa przed określonymi obiektami np, zwierzętami lub wysokościami.
5. Zespół natręctw, to powtarzające się niechciane, natrętne myśli lub zachowania . Jako samodzielna choroba dość rzadki w okresie przed i po  i okołomenopauzalnym. Poszczególne elementy tego zespołu często towarzyszom depresjom menopauzalnym.
6. Zaburzenia lękowe występujące po zadziałaniu stresorów. Stresorem może być np. śmierć bliskiej osoby, czy proces sądowy. Zaburzenia te mają postać ostra lub przewlekłą. W tym ostatnim przypadku stan psychiczny cechują przewlekły lęk i drażliwość. Marzenia senne oraz myśli na jawie nawiązują w lękowy sposób do przeżytego urazu psychicznego
7. Wtórne zaburzenia lękowe spowodowane niepsychiatrycznymi medycznymi uwarunkowaniami. To lęk w różnych postaciach wywołanych przyjmowaniem substancji chemicznych lub chorobami somatycznymi.

Zaburzenia lękowe nie sa jednolitą grupą chorób, metody terapii są więc różnorodne . W większości stanów, w których występuje lęk, niezbędnym składnikiem leczenia powinna byc psychoterapia. Najczęściej psychoterapię łączy się z farmakologią.
niestety stosowanie, długotrwałe niektórych leków może prowadzić do uzależnienia. Dotyczy to przede wszystkim większości preparatów uspokajających.

Zaburzenia psychiczne związane z okresem przekwitania u kobiet

W okresie okołomenopauzalnym pojawia się wiele potencjalnie niekorzystnych zjawisk psychologicznych oraz biologicznych. Towarzyszom im zmiany  życiowe. Termin zaburzenie psychiczne należy rozumieć szeroko. Obejmuje on:

• objawy typu nerwicowego (zaburzenia snu, rozdrażnienie, chwiejność emocjonalna, lęki)
• depresje
• zaburzenia adaptacyjne
• klasyczne choroby psychiczne

Wiadomo, że choroby psychiczne u kobiet w wieku okołomenopauzalnym występują dużo żadziej od pozostałych.
W śród niekorzystnych czynników okresu około menopauzalnego można wymienić takie zjawiska ja, inne niż dotąd myślenie o sobie: czy nadal jestem kobietą, czy mogę być jeszcze atrakcyjna, , czy jestem komuś potrzebna.
W okresie okołomenopauzalnym najczęściej występującymi zaburzeniami czynnościowymi różnego rodzaju są różnego rodzaju stany typu nerwicowego – wśród nich zaburzenia  lękowe oraz zaburzenia nastroju, które zazwyczaj nie osiągają poziomu pełnoobjawowej depresji. Podstawowa metoda ich leczenia jest psychoterapia. Niekorzystne uwarunkowania psychologiczne i biologiczne okresu około menopauzalnego sa prawdopodobnie dobrze rozumiane przez większość lekarzy. niestety duża część z nich ma również zakodowany w głowach wspomniany model matki Polki, co powoduje,, że dobre zrozumienie bywa przyczyna zaniechania pomocy

kobiety w wieku okołomenopauzalnym mają wiele problemów natury psychologicznej. W tym czasie zachodzą zmiany w obrazie ciała, ustaje zdolność do reprodukcji, pojawiają się dolegliwości, wynikające z niedoborów hormonalnych. Wraz z menopauza proces starzenia staje się gwałtowniejszy. Dla kobiety stanowi on silniejszy uraz psychiczny niż dla mężczyzn. Jednym z przykładów strat psychologicznych okresu około menopauzalnego w Polsce jest występowanie klinicznych objawów depresji związanych z zakończeniem procesu wychowywania dzieci i ich odejściem z domu.

Najczęstsze zaburzenia psychiczne:

• lekkie – na ogół nie wymagają interwencji lekarza ani psychiatry
• zaburzenie czynnościowe (nerwowe) – najczęściej średnio lub lekko wyrażone, pozostające w związku z uwarunkowaniami psychologicznymi i psychospołecznymi – głównie zaburzenia lękowe, zaburzenia depresyjne, zaburzenia lękowe mieszane. Ich objawy nakładają się na fizjologiczne skutki zmian hormonalnych. Wskazany jest kontakt z psychiatrą i prawie zawsze z psychologiem
• zaburzenia o różnym natężeniu, często głębszym niż w przypadku zaburzeń wcześniej wymienionych – głównie depresje, rzadziej inne choroby psychiczne. Przyczyny są złożone, kapitalne znaczenie wśród nich ma wspomniane wcześniej podłoże biologiczne. Kontakt z lekarzem psychiatra jest konieczny.

Menopauza a nowotwory

Nowotwory złośliwe stanowią grupę chorób typowa zwłaszcza dla starzejących się ludzi. Kobiety w wieku okoomenopauzalnym tworza jedną z grup największego ryzyka chorób nowotworowych. Zalecenia mające na celu zmniejszenie częstotliwość nowotworów:

• wskaźnik masy ciała BMI powinien mieć wartość mniejszą niż 25kg/m²
• zwiększenie masy ciała po 18 roku  życia nie może przekraczać 5 kg
• powinno się wykazywać umiarkowana aktywność fizyczną codziennie lub intensywna raz w tygodniu
• warzywa i owoce należy spożywać przynajmniej 5 razy dziennie
• trzeba spożywać codziennie pokarmy zawierające węglowodany złożone, co najmniej 400 g/dobę
• należy ograniczyć spożycie alkoholu
• czerwone mięsa nie powinno się spożywać więcej niż 80 g/ na dobę
• należy ograniczyć spożycie tłuszczów
• nie wolno spożywać więcej niż 2400 mg na dobę

Przestrzeganie powyższych zaleceń ma wpływ na zredukowanie liczby zgonów z powodu chorób krążenia(22%), jak i całkowitej liczby zgonów (o 29%).

Rak gruczołu piersiowego to najczęściej występujący u kobiet na całym świecie i będący najczęstszą przyczyna ich zgonów nowotwór złośliwy. Kolejnymi nowotworami złośliwymi które dotykają kobiety w wieku okołomenopauzalnym są:

• rak szyjki macicy
• rak okrężnicy
• rak odbytnicy
• rak płuc
• rak żołądka
• jak jajników
• rak macicy
• rak wątroby
• nowotwory jamy ustnej
• rak przełyku
• chłoniaki
• białaczki
• rak gruczołu piersiowego
• rak szyjki macicy
• rak trzonu macicy

hormonalne terapia zastępcza a ryzyko nowotworów złośliwych

Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej w celu wyeliminowania przykrych objawów związanych z okresem okołomenopauzalnym stało się w okresie ostatnich kilkunastu lat bardzo częste. wyniki przeprowadzonych badań wykazują na istnienie określonego ryzyka rozmaitych chorób, w tym także nowotworowych, związanego ze stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej. Istnieją różne formy terapii zastępczej. Najczęściej stosuje się złożoną terapię estrogenowo – progesteronową, oznaczanom skrótem HTZ. Stosowanie HTZ wpływa na częstość niektórych nowotworów. Stosowanie HTZ wiąże się z umiarkowanym podwyższonym ryzykiem wystąpienia raka sutka. Im dłużej stosuje się HTZ, tym ryzyko choroby wzrasta. Druga formę terapii hormonalnej, polegającej na stosowaniu wyłącznie estrogenów  (ETZ), zaleca się kobietom po uprzednio wykonanej histerektomii (po wycięciu macicy). Wiadomo, że ryzyko raka trzonu macicy wzrasta podczas stosowania ETZ. Stąd zaleca się ja jedynie kobietom, po uprzednio wykonanej histerektomii, nie wolno ja stosować w żadnym wypadku u kobiet z zachowaną macicą. Należy dodać, ze ryzyko raka trzonu macicy u kobiet z zachowana macica utrzymuje się nawet przez 15 lat od zaprzestania stosowania  ETZ. Dlatego wystąpienie jakichkolwiek krwawień z dróg rodnych u kobiet stosujących w przeszłości te terapię  jest bezwzględnym wskazaniem  do przeprowadzenia wszechstronnych badań w kierunku raka trzonu macicy. Jeśli chodzi o stosowanie złożonej terapii estrogenowo-progestagenowej i ryzyko raka trzonu macicy, uzyskani wyniki rozbieżne – część z nich wskazuje na obniżone, a część na podwyższone ryzyko tego raka. Warto wiedzieć, ze według różnych badań epidemiologicznych  – stosowanie ETZ jest związane z istotnym obniżeniem występowania raka okrężnicy i odbytnicy. Ponieważ HTZ wiąże się z pewnym ryzykiem występowania nowotworów złośliwych, z podwyższonym ryzykiem chorób układu krążenia, terapia ta nie może być wdrażana rutynowo u każdej kobiety w okresie okołomebopauzalnym, nie zalecana do stosowania przez zbyt długi czas.

Palenie papierosów to około 25-30% przypadków wszystkich nowotworów złośliwych. Palenie przyczynia się w znacznym stopniu do:

• raka krtani,
• raka przełyku,
• nowotwory jamy ustnej,
• raka pęcherza moczowego,
• raka trzustki,
• raka nerki,
• raka żołądka,
• raka szyjki macicy,
• raka nosa,
• białaczki szpikowej,
• ryzyko choroby układu oddechowego,
• choroby krążenia

Zaprzestanie palenia papierosów wiąże się ze znacznym obniżeniem ryzyka zachorowania na chorobę nowotworową. Wskaźnik śmierci osób palących jest trzykrotnie wyższy niż osób, które nie palą.

Otyłość i brak aktywności fizycznej

Otyłość jest najważniejszym po paleniu papierosów czynnikiem ryzyka chorób przewlekłych w krajach rozwiniętych. Zwiększa ona ryzyko:

• cukrzycy
• chorób układu krążenia

nowotworów złośliwych: rak okrężnicy, odbytnicy, u kobiet rak sutka, rak trzonu macicy, rak nerki, rak przełyku, rak pęcherza żółciowego
Stosowanie zalecanej aktywności fizycznej wiąże się z obniżeniem częstotliwości ryzyka raka okrężnicy, odbytnicy, raka sutka, raka trzonu macicy

Dieta i czynniki żywieniowe
Główne zalecenia żywieniowe mające na celu zapobieganie nowotworom złośliwym dotyczą zwiększenia spożycia warzyw i owoców i produktów pełnoziarnistych, zawierające duże ilości błonnika oraz oraz odgraniczenia spożycia tłuszczów. Wdrożenie tych zaleceń wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zachorowania na różne nowotwory przede wszystkim zaś raka przełyku, raka żołądka, raka okrężnicy i odbytnicy oraz raka trzustki.

Alkohol

Istnieją przekonujące dowody, że spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko nowotworów jamy ustnej, raka gardła, raka krtani, raka przełyku, przy czym ryzyko to rośnie wraz ze wzrostem przyjętej ilości etanolu. Należy brać pod uwagę , że jednocześnie palenie papierosów  ryzyko to powiększa. Wykazano, że ryzyko zachorowania na nowotwory przez osoby palące  i pijące alkohol jest od 10 do 100 razy większa niż w przypadku osób nieobarczonych tymi dwoma nałogami. Udział alkoholu w procesie powstawania nowotworów nie zależy od tego rodzaju alkoholu (piwo, wino, wódka), lecz jedynie od ilości spożytego czystego etanolu. Poza wspomnianymi nowotworami głównego odcinka przewodu pokarmowego i dróg oddechowych picie alkoholu zwiększa ryzyko raka wątroby, raka okrętnicy i odbytnicy oraz raka sutka.

Ekspozycja na promieniowanie słoneczne
Ekspozycja na promienie słoneczne jest głównym czynnikiem środowiskowym raka skóry. Rak skóry występuje nie tylko u przedstawicieli rasy białej . Narażone są na niego głównie osoby mające duża ilość znamion skórnych.

Częstość nowotworów złośliwych zwiększa się wraz z wiekiem. Wchodzenie w okres okołomenopauzalny wiąże się z dodatkowym ryzykiem zachorowania na pewne, typowe dla kobiet nowotwory. Zwiększone ryzyko występowania niektórych nowotworów złośliwych jest związane ze stylem życia. Czynniki, które zwiększają to ryzyko to: palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, nieodpowiednia dieta, brak odpowiedniej aktywności fizycznej, wielopartnerstwo seksualne. Eliminowanie czynników zwiększających ryzyko raka oraz poddawanie się profilaktycznym badaniom, mającym na celu wczesne wykrycie nowotworów, zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Tarczyca a menopauza

choroby gruczołu tarczycowego występują od 5 – 8 razy częściej w populacji kobiet niż mężczyzn. Dotyczą one zarówno zaburzeń budowy, jak i czynności gruczołu tarczowego. W okresie poprzedzającym menopauzę pojawiają się objawy wypadowe, które mogą naśladować inne choroby bądź zaburzenia czynnościowe, np. nerwicę, zaburzenia czynności tarczycy. Objawy wieku około menopauzalnego można uszeregować od najczęstszych:

• 92% – rozdrażnienie
• 88% – znużenie
• 78% – depresja
• 71% – bóle głowy
• 68% – uderzenia krwi do głowy – fale gorąca
• 64% – zaburzenia pamięci
• 61% – przyrost masy ciała
• 51% – zaburzenia snu
• 48% – bóle kręgosłupa i stawów
• 46% – zlewne poty
• 44% – kołatania serca
• 42% – napady płaczu
• 37% – zaparcia
• 20% – bolesne oddawanie moczu
• 20% – zmniejszenie libido

Wiele z tych objawów jest typowych dla nadczynności lub niedoczynności tarczycy.

Proces starzenia charakteryzuje stopniowy zanik wielu narządów. Z upływem lat zmniejsza się zarówno struktura, jak i czynność wydzielania tarczycy. Zmiany tarczycy polegają na zmniejszeniu liczby komórek nabłonka pęcherzykowego oraz zwiększeniu ilości tkanki łącznej i nacieków z komórek zwanych limfocytami . Wzrasta także częstość występowania zmian guzowych w tarczycy, wyczuwalnych jako nierówności konsystencji gruczołu podczas obmacywania palcami. W gruczole tarczycowym wytwarzane sa dwa hormony: tyrozyna i trijodotryna. Hormony tarczycy oddziałują na wszystkie komórki w organizmie, ale najbardziej wrażliwy na ich działanie jest układ krążenia.

Wole nietoksyczne
Powiększenie gruczołu tarczowego przy zachowaniu jego prawidłowej czynności wydzielniczej – zwane również wolem prostym lub obojętnym, było najczęstszą patologią gruczołu tarczowego w Polsce w okresie, gdy powstawał niedobór jodu. kobiety, będące obecnie w wieku okołomenopauzalnym, we wcześniejszym okresie swojego życia, nie otrzymywały właściwych ilości jodu, istniało więcej u nich pewne prawdopodobieństwo uformowania się wola. Profilaktyka wolowa nie zlikwiduje istniejącego wola dużych rozmiarów, szczególne nierównomiernie powiększonego, ze spora ilością tkanki łącznej, z uformowanymi guzami. Może zapobiec dalszemu  powiększeniu się gruczołu tarczowego, lecz raczej nie powoduje całkowitego wyeliminowania wola. Dlatego dziś u kobiet w okresie okołomenopauzalnym wole stwierdza się wcale nierzadko. Obecności wola nietoksycznego zwykle nie towarzyszą żadne objawy kliniczne. W przypadku wola ogromnych rozmiarów mogą występować objawy ucisku na tchawicę. Preparaty hormonów tarczycy w leczeniu wola guzowatego nietoksycznego u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, a zwłaszcza u osób starszych niezależnie od płci, należy stosować z dużą ostrożnością, ze względu na możliwość przekształcenia wola guzowego nietoksycznego w wole toksyczne, czyli takie, w którego przebiegu  występuje nadczynność tarczycy. Z kolei nadczynność tarczycy może prowadzić do obniżenia masy kostnej. Wskazane do leczenia operacyjnego są: wole dużych rozmiarów, zwłaszcza wole guzkowe i nieprawidłowe, czy tez niepokojące badania cytologiczne.

Zapalenie tarczycy

U kobiet przed menopauza może wystąpić kilka rodzajów zapalenia tarczycy.

• podostre zapalenie tarczycy – odmiennej etiologii wirusowej, charakteryzuje się:

- znaczną bolesnością w przedniej okolicy szyi
- bólom towarzyszy uczucie dławienia i duszenia
- podwyższona ciepłotą ciała
- poczuciem poważnej choroby

• ostre zapalenie tarczycy – jest choroba bardzo ciężką i niebezpieczną, towarzysza jej:

- bardzo bolesny guz w okolicy szyi i wysoka gorączka
Ta postać zapalenia tarczycy wymaga natychmiastowego leczenia antybiotykami, a nierzadko interwencji chirurgicznej.

• przewlekłe zapalenie tarczycy może wystąpić w każdym wieku i prawie zawsze prowadzi  do niedoczynności tarczycy. Niedoczynność tarczycy na tle autoimmunologicznym jest szczególnie częsta u osób starszych. Nierzadko również występuje u osób w wieku przed menopauzalnym.

Nadczynność tarczycy

Objawy:

• kołatanie serca
• zlewne poty
• rozdrażnienie
• kołatania serca
• uderzenia krwi do głowy
• zaburzenia snu

Powyższe objawy mogą przypominać objawy podobne do menopauzy. Objawy z wiekiem stają się bardziej dyskretne i wtedy przebieg nadczynności tarczycy może być skąpo objawowy. Najczęstsza maską kliniczną tej choroby u ludzi starszych sa zaburzenia ze strony układu krążenia, czyli zespół tarczycowo – sercowy. może się on objawiać wyłącznie zaburzeniami rytmu serca. U kobiet w wieku okołomenopauzalnym  i u ludzi w wieku podeszłym nadczynność tarczycy  jest mniejszym problemem niż skąpo objawowej niedoczynności tarczycy. W przypadku skąpoobjawowej nadczynności tarczycy stwierdza się obniżone stężenie TSH przy prawidłowym stężeniu hormonów tarczycy. Objawy kliniczne tego stanu sa trudne do zaobserwowania. Uważa się, że u kobiet w wieku okołomenopauzalnym należy choć raz wykonywać oznaczenie stężenia TSH w celu wykluczenia zaburzeń czynności gruczołu tarczowego, zwłaszcza tych dających bardzo skąpe objawy.

Nowotwory tarczycy

Częstość nowotworów, w tym także nowotworów tarczycy wzrasta wraz z wiekiem. Rak tarczycy stanowi zaledwie 1% wszystkich nowotworów, lecz ponad 90% nowotworów układu wydzielania wewnętrznego. Do czynników sprzyjających powstawaniu nowotworom tarczycy zaliczamy:

• niedobór jodu
• naświetlanie okolicy szyi
• predyspozycje genetyczne

choroby tarczycy występują częściej u kobiet niz u mężczyzn. W okresie menopauzalnym szczególnie znaczenia nabierają zaburzenia czynności tarczycy, które w związku ze zmianami hormonalnymi typowymi dla tego czasu – mogą ulec nasileniu.

Osteoporoza u kobiet w okresie okołomenopauzalnym

Osteoporoza jest uogólniona chorobą układu kostnego, która charakteryzuje się obniżoną wytrzymałością kości. Defekt ten prowadzi do złamań, nawet w przypadku niewielkiego urazu, a wynika z obniżonej gęstości mineralnej kości. Osteoporoza to choroba niebezpieczna, złamania, do których może dochodzić w trakcie jej przebiegu, należą do jednych z głównych przyczyn inwalidztwa i śmiertelności osób starszych.

Budowa kości

Kość składa się z komórek oraz istoty pozakomórkowej, która ciągle ulega przebudowie. Kość nie ma budowy jednolitej, w jednych miejscach jest zbita, w innych miejscach tworzy układy krzyżujących się beleczek. Układ beleczek nie jest przypadkowy, ale zgodny z rozkładem sił działających na kość, co zapewnia jej dużą wytrzymałość. Wyróżnia się istotę zbitą – kość korowa i istotę gąbczastą – kość beleczko wą. Istota zbita znajduje się na powierzchni kości, natomiast istota gąbczasta wewnątrz kości. W różnych rodzajach kości występuje różne rozłożenie istoty gąbczastej i zbitej. chodzi o to aby zapewnić kościom jak największą wytrzymałość na siły nacisku i rozciągania przy jak najmniejszej ilości materiału budującego. Ocenia się, że 80% kości tanowi istota zbita, a 20 & istota gąbczasta. Dzięki przestrzennemu układowi beleczek, istota gąbczasta ma jednak dużo większa powierzchnię, co znacznie zwiększa dynamikę przemian metabolicznych. Dlatego aż 25% kości beleczkowej ulega w ciągu roku przebudowie. W przypadku kości korowej proces ten jest wolniejszy i wynosi około 3% na rok.

Jak dochodzi do osteoporozy

98% wapnia znajdującego się w organizmie człowieka występuje w kościach. Znaczenie wapnia nie ogranicza się tylko do budowy kośćca.

Funkcje wapnia:

- wchodzi w skład kości i zębów
- przewodzi impulsy nerwowe oraz wpływa na mechanizm skurczu mięśni
- wpływa na pracę mięśni oraz serca
- bierze udział w regulacji procesu krzepnięcia krwi oraz wchłaniania witaminy B12
spożycie odpowiednich ilości wapnia w dzieciństwie i w okresie dojrzewania zapewnia prawidłowe kostnienie i uwapnienie kośćca oraz minimalizuje ryzyko wystąpienia osteoporozy w późniejszym wieku

W kościach nieustannie trwa proces przebudowy. Stara kość jest niszczona i zastępowana nowa. Resorpcja trwa około 3 tygodni – to czas znacznie krótszy, niż ten, który jest potrzebny do procesu tworzenia . W procesie resorpcji uczestniczą komórki kościogubne – osteoklasty, w procesie tworzenia zaś – komórki kościotwórcze. Natężenie procesów resorpcji i kościo tworzenia zmienia się w poszczególnych okresach życia człowieka. W okresie wzrastania organizmu przeważają procesy kościo tworzenia. Do osiągnięcia szczytowej masy kostnej dochodzi pod koniec trzeciej dekady życia. Dlatego tak ważne jest zapewnienie prawidłowej podaży wapnia i witaminy D dzieciom i młodzieży. Małe spożycie wapnia w tym wieku powoduje, że szczytowa masa kostna jest mniejsza, co może sprzyjać szybszemu wystąpieniu osteoporozy. Po osiągnięciu szczytowej masy kostnej ustala się stan równowagi między tymi procesami, co trwa aż do końca czwartej dekady życia. Potem zaczynają dominować procesy resorpcji kości. Dynamika tego procesu różni się zasadniczo od płci. U mężczyzn masa kostna zmniejsza się powoli od 3 – 5% na każde 10 lat życia. U kobiet zjawisko to przebiega podobnie aż do okresu około menopauzalnego. Właśnie w tym czasie następuje duży ubytek masy kostnej około 1-5% na rok. Proces ten trwa przez 5- 10 lat, następnie utrata masy kostnej powraca do wcześniejszego tempa.

Czynniki sprzyjające powstawaniu osteoporozy

• osoby , które nieracjonalnie się odżywiają
• dieta z niska zawartością wapnia, a wysoka fosforanów
• mała aktywność fizyczna niewielka ekspozycja na napromieniowanie słoneczne
• palenie papierosów
• nadużywanie  kawy
• nadużywanie alkoholu
• zaburzenia miesiączkowe
• przedwcześnie wygarnięcie czynności hormonalnej jajników
• czynniki genetyczne
• płeć
• rasa (azjatycka, kaukaska)
• podeszły wiek

Pewne choroby predysponują do rozwoju osteoporozy:

• zaburzenia hormonalne  nadczynność tarczycy, przytarczyc, niedobór hormonów płciowych, jadłowstręt psychiczny, nadmierne wytwarzanie niektórych hormonów przysadki i kory nadnerczy
• przewlekłe choroby wątroby
• szpiczak mnogi
• białaczki
• chłoniaki
• przewlekła niewydolność nerek
• zespoły złego wchłaniania
• pacjenci przyjmujący niektóre leki np. glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe, powinni przebadać się w kierunku osteoporozy

Objawy osteoporozy

• złamania kości ramiennej
• złamania kości nadgarstka
• złamania kręgów
• złamania biodra
• deformacja kręgosłupa i klatki piersiowej

Profilaktyka

Podstawą profilaktyki jest zapewnienie prawidłowej podaży wapnia i witaminy D w pożywieniu oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Szczególne znaczenie ma to u dzieci i młodzieży, gdyż gwarantuje osiągnięcie wysokiej szczytowej masy kostnej. Badania pokazują, że wiele ludzi spożywa zbyt małą ilość wapnia. Osoby dorosłe powinny dziennie spożywać około 1000 – 1500 mg wapnia. Produkty mleczne (sery, mleko, jogurty) są naturalnym źródłem wapnia, które jest łatwo przyswajane przez organizm. Jedna szklanka mleka zawiera  około 300 mg wapnia. Zaleca się spożywanie przetworów mlecznych o niskiej zawartości tłuszczów. Jeśli codzienna dieta nie zapewnia prawidłowej podaży wapnia to niedobór ten należy uzupełnić preparatami tego pierwiastka.
Oceniając preparat wapniowy, warto zwrócić uwagę z jednej strony na ilość wapnia, a z drugiej na rodzaj zawartej w nim soli wapiennej. Wapń w postaci węglanu powinien byc przyjmowany po posiłku lub razem z posiłkiem (lepiej wchłania się w środowisku Kwaśnym). Cytrynian, mleczan, oraz glukomian wapnia dobrze się wchłaniają niezależnie od posiłków. Aby wapń jeszcze lepiej się wchłaniał, należy go rozłożyć na kilka dawek w ciągu dnia. Ograniczenie soli oraz nienadużywanie kawy przy prawidłowej podaży wapnia nie powinno mieć istotnego wpływu na ubytek masy kostnej.

Dzięki witaminie D wapń jest prawidłowo wchłaniany z przewodu pokarmowego. Aby mogła ona prawidłowo działać w organizmie, musi być przekształcona w wątrobie i w nerkach. Organizm moze w dwojaki sposób pozyskiwać witaminę D. Po pierwsze pod wpływem promieni słonecznych, po drugie, źródłem tej witaminy jest pożywienie.  Znajduje się ona w żółtku jaj, rybach morskich oraz w wątrobie.

Aktywność fizyczna jest czynnikiem, który warunkuje prawidłowy rozwój kosaćca. nie tylko jej brak ale również nadmiar. Brak ruchu osłabia mięśnie kręgosłupa, co przyczynia się do jego przeciążeń, uszkodzeń i rozwoju zmian zwyrodnieniowych. Dlatego wskazane są systematyczne, kilkuminutowe ćwiczenia fizyczne. doskonałym ich uzupełnieniem bez względu na wiek są: jazda na rowerze, spacer, joga, pływanie. Celem ćwiczeń jest wzmacnianie mięśnie oraz pobudzanie tworzenia kości. Aby ćwiczenia były skuteczne należy je wykonywać systematycznie i poprawnie.

Menopauza i choroby układu sercowo – naczyniowego

Istotą chorób układu sercowo – naczyniowego jest miażdżyca tętnic, czyli przewlekłe proces zapalny toczący się w błonie wewnętrznej naczyń. Znaczącą rolę w rozwoju miażdżycy odgrywają czynniki uszkadzające śródbłonek naczyniowy. Nalezą do nich:

• zaburzenia gospodarki tłuszczowej
• nadciśnienie tętnicze
• palenie papierosów
• cukrzyca
• wysoki poziom cholesterolu

Proces miażdżycy rozpoczyna się od nagromadzenia komórek piankowych obładowanych cholesterolem w błonie wewnętrznej naczynia w miejscu uszkodzenia śródbłonka. Następnie dochodzi do pozakomórkowego gromadzenia lipidów oraz do procesu włóknienia. Ostatecznie powstają tzw,. blaszki miażdżycowe zbudowane z lipidowego rdzenia oraz otoczki. Najistotniejsze konsekwencje kliniczne niosą powikłania związane z obecnością blaszek miażdżycowych. Chodzi tu przede wszystkim o:

• nadżerki błony wewnętrznej odsłaniające włókna kolagenowe, w miejscach tych dochodzi do przylegania  i gromadzenia płytek krwi , co zapoczątkowuje powstawanie skrzepliny zwężającej lub zamykającej światło naczynia
• pęknięcia blaszki, przez które do jej wnętrza dostaje się krew, zwiększając objętość blaszki  i prowadzić do powstawania zakrzepu.

Objawami klinicznymi zamknięcia lub zwężenia tętnicy przez zakrzep są ostre incydenty wieńcowe (zawał mięśnia sercowego) w przypadku tętnic wieńcowych czy udar mózgu w przypadku naczyń mózgowych.

Do najistotniejszych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy, oprócz wspomnianych zaburzeń lipidowych, należą:

• nadciśnienie tętnicze
• cukrzyca
• palenie papierosów
• otyłość
• brak aktywności fizycznej

Menopauza a podstawowe czynniki ryzyka chorób układu sercowo – naczyniowego

Otyłość

Czasami choć nie zawsze utrzymanie dotychczasowej wagi ciała po menopauzie może stać się trudne. Kobiety zaczynają tyć i trudniej jest im zrzucić wagę, co gorsza dodatkowe kilogramy gromadzą się raczej na brzuchu , a nie na biodrach czy udach. Jest to bardziej niebezpieczna dla zdrowia otyłość brzuszna. Grozi rozwojem oporności na insulinę prowadzącej do cukrzycy, zwiększa się także poziom cholesterolu we krwi i wzrasta ciśnienie. Wszystko to razem zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej i udaru mózgu. Otyłość jest również czynnikiem ryzyka raka sutka . Średni przyrost wagi w okresie przejścia menopauzalnego wynosi około 0,5 kg na rok. Mimo, że jest to trudne można ten proces odwrócić. Kobiety tyją głównie z powodu:

• mniejszej ilości wysiłku w okresie przejścia menopauzalnego
• spożywania większej ilości kalorii, których nadmiar przekształca się w tłuszcz
• spalania mniejszej ilości kalorii z powodu zwolnienia tempa metabolizmu, z wiekiem zmienia się skład ciała, kosztem tkanki mięśniowej zyskujemy więcej tkanki tłuszczowej, tymczasem mięśnie spalają więcej kalorii niż tłuszcz
• czynników genetycznych, jeśli rodzice, inni bliscy, maja otyłość brzuszną to, to kobiety po menopauzie także mogą czuć się zagrożone

W przypadku niedoboru wytwarzanych w organizmie estrogenów dochodzi do rozwoju otyłości brzusznej. Za niekorzystne zjawisko uważa się również naprzemienne redukowanie i zwiększenie masy ciała, które spotyka się dość często wśród kobiet.
Udowodniono, że u kobiet w okresie pomenopauzalnym już zwykły spacer w szybkim tempie, najlepiej z ćwiczeniami oporowymi, które wzmacniają mięśnie kręgosłupa , poprawiają postawę ciała i odciążają zagrożone złamaniem kręgi.

Menopauza a zaburzenia gospodarki lipidowej

U kobiet w wieku pomenopauzalnym obserwuje się zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego i tri-glicerydów oraz obniżenie stężenia cholesterolu HDL. Estrogeny korzystnie modyfikują profil lipidowy, obniżając stężenie cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL, a podwyższając stężenie cholesterolu HDL.
Kolejnym istotnym czynnikiem predysponujacym do rozwoju miażdżycy jest lipoprotenina a – Lp(a). Jest to zmodyfiowana cząsteczka LDL, połączona z apoliproteinna a. Znaleźć ja mozna w płytce miażdżycowej w miejscu gromadzenia komórek zapalnych. Przypuszcza się, że jej obecność ma związek z destabilizacją blaszki miażdżycowej. Gdy stężenie Lp(a) jest podwyższone powyżej 30mg/dl, wówczas względne ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca jest ponad dwukrotnie większe.

Brak aktywności fizycznej

Wiadomo, że brak aktywności fizycznej jest czynnikiem rozwoju miażdżycy naczyń. Na podstawie badania obejmującego dużą grupę kobiet po 45 roku życia wykazano, że nawet niewielki lub umiarkowany wysiłek fizyczny pozwala istotnie zmniejszyć ryzyko chorobyniedokrwiennej serca. (szybki spacer zajmujący około 1 godziny tygodniowo zmniejsza ryzyko o 15% , dłuższy zaś niż 1 godzina tygodniowo - o 50%.

Palenie papierosów

Palenie tytoniu wywiera wiele bardzo szkodliwych dla zdrowia skutków. Nie wolno zapominać, że zwiększa ryzyko chorób układu krążenia.Ryzyko choroby niedokrwiennej serca wzrasta prawie dwukrotnie, u kobiet palących około 10  papierosów dziennie i aż pięciokrotnie u kobiet palących większa ilość papierosów.. Przebywanie w jednym pomieszczeniu z osobami palącymi również zwiększa, tyle, że w mniejszym stopniu, ryzyko miażdżycy tętnic wieńcowych.

Zespół metaboliczny oraz cukrzyca

Menopauza szczególnie nasila ryzyko chorób układu krążenia u tych kobiet, u których rozwijają się objawy zespołu metabolicznego (zaburzenia gospodarki węglowodanowej, wzrost odporności na insulinę, nadciśnienie tętnicze, otyłość, zaburzenia znajdujących się we  krwi frakcji lipidowych) oraz u kobiet, które chorują na cukrzycę.

Cukrzyca jest przewlekłą chorobą ogólnoustrojową charakteryzująca się podwyższonym stężeniem cukru we krwi. Konsekwencją tego stanu są przewlekłe uszkodzenia, zaburzenia funkcji i niewydolność różnych narządów. Obecnie cukrzyca występuje u około 2-5 % społeczeństwa, jednak od lat obserwuje się stałą tendencję wzrostu zachorowań. Przyczyny cukrzycy sa złożone . Do rozwoju cukrzycy typu 2 dochodzi u ludzi predysponowanych genetycznie, tzn,. mających gen lub grupę genów  determinujacych swoiste zaburzenia wydzielania lub nieskuteczność działania insuliny (insulino-odporność).
Jeśli jedno z rodziców ma cukrzycę, to ryzyko zachorowania u potomstwa wynosi około 30%, a jeśli chorują oboje rodziców to ryzyko wzrasta do ponad 50%.
Szczyt zachorowalności na cukrzycę obserwuje się u ludzi po 50, 60 roku życia.

Najsilniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju cukrzycy jest jednak otyłość. Otyłość często nie jest postrzegana jako choroba, lecz jako defekt kosmetyczny. Jednak powinna byc traktowana jako stan zagrażający zdrowiu i życiu i stać się centralnym  punktem zainteresowaniem lekarzy wielu specjalności.
Badacze wykazali, ze występowanie cukrzycy u kobiet , które w ciągu 14 lat przytyły od 5 do 7 kg, było większe prawie 2 razy niż u kobiet ze stabilną masa ciała. Cukrzyca jest choroba jednorodną, wyróżnia się kilka jej typów i rodzajów. Do najczęściej spotykanych należą: cukrzyca typu 1, o podłożu immunologicznym, zwana młodzieńcza lub insulinozależną. Inne postacie cukrzycy są stosunkowo rzadkie i mają marginalne znaczenie. Aż 85-90% wszystkich chorych stanowią ludzie z typem 2.

cukrzyca jest choroba przewlekłą prowadząca do rozwoju powikłań:

• zaburzenia krążenia
• zaburzenia funkcji nerek
• uszkodzenia wzroku
• schorzenia układu nerwowego

Objawy cukrzycy:

• wzmożone pragnienie
• oddawanie dużych ilości moczu
• chudnięcie
• osłabienie pogorszenie się ostrości widzenia
• trudno gojące się rany
• nawracające infekcje

oby należące do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na cukrzycę muszą stosować odpowiednie działania profilaktyczne przede wszystkim badania poziomu cukru we krwi. W leczeniu cukrzycy stosuje się dietę, odpowiednio dozowany wysiłek fizyczny, doustne leki przeciwcukrzycowe oraz insulinę.

Zespół metaboliczny występuje bardzo często – zdecydowanie większość chorych z typem 2 cukrzycy cierpi z powodu nadwagi lub otyłości, a niemalże u tylu samo chorych występuje nadciśnienie lub nieprawidłowości w składzie tłuszczów krwi.U kobiet po 50 roku życia stwierdza się skokowy wzrost zachorowalności na nadciśnienie tętnicze. Dalszy wzrost ciśnienia występuje wraz z wiekiem. Istnieje wiele czynników powodujących wzrost ciśnienia we krwi:

• predyspozycje genetyczne
• nadwaga
• otyłość
• brak aktywności fizycznej
• zaburzenia hormonalne

Osoby otyłe i z nadwaga powinny podjąć próbę redukcji masy ciała o 5-10%. Należy przy tym wyrównać zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej, a także leczenia innych chorób towarzyszących. Nie obejdzie się bez odpowiednio dobranej diety i leków, działających hamująco na ciąg zaburzeń prowadzących do powikłań cukrzycy i miażdżycy.

Nadciśnienie tętnicze
Kobietom po menopauzie dokucza także wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Pogarsza on dodatkowo zmiany w sercu i układzie krążenia, co oznacza częstsze występowanie choroby niedokrwiennej serca, udaru mózgu i zawału serca oraz wiąże się ze zwiększona śmiertelnością. U kobiet z nadciśnieniem tętniczym ryzyko choroby wieńcowej jest kilkakrotnie większe. Stwierdzono iż płeć ma istotne znaczenie w regulacji ciśnienia tętniczego krwi. U kobiet przed menopauzą wartości średniego ciśnienia tętniczego są niż u mężczyzn w podobnym wieku. Częstość występowania nadciśnienia tętniczego u kobiet po 50 roku życia wiąże się z obniżonym stężeniem estrogenów. Niedobór żeńskich hormonów płciowych prowadzi do zaburzeń równowagi pomiędzy czynnikami rozszerzającymi i kurczącymi naczynia na korzyść tych ostatnich, co przyczynia się do wzrostu oporu naczyniowego. W przypadku niedoboru estrogenów brak jest odpowiedniej przeciwwagi dla męskich hormonów płciowych wytwarzanych w niewielkiej ilości przez jajniki. Do innych czynników sprzyjających nadciśnieniu u kobiet po menopauzie zaliczamy:

• wzrost masy ciała
• wzrost odporności na insulinę
• wzrost stężenia insuliny

Zmiany te prowadzą do zatrzymania wody i sodu w organizmie oraz do zmniejszenia elastyczności ścian naczyniowych.

Homocysteina

Podwyższone stężenie homo-cysteiny w surowicy krwi  – jednego z aminokwasów występujących w białkach – stanowi niezależny czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy tętnic wieńcowych, mózgowych i obwodowych. Stężenie homo-cysteiny u kobiet jest niższe niż u mężczyzn. Jednakże u kobiet po menopauzie jest ono wyższe, niż u  kobiet przed menopauzą . Badania pokazały, że umiarkowanie podwyższone stężenie homo-cysteiny zwiększa ponad dwukrotnie ryzyko rozwoju chorób układu sercowo – naczyniowego.

Układ krzepnięcia

W okresie pomenopauzalnym występuje także upośledzenie mechanizmów rozpuszczania skrzeplin, co jest wynikiem zaburzenia równowagi pomiędzy czynnikami biorącymi udział w mechanizmie krzepnięcia a czynnikami powodującymi upłynnienie skrzepliny. Stwierdzono, że wewnątrzustrojowa zdolność upłynnienia złogów komórkowych jest uzależniona od masy ciała, rozkładu tkanki tłuszczowej, stężenia tri-glicerydów i insuliny. Istnieje również ścisła zależności pomiędzy zmniejszeniem aktywności fibrynolitycznej a podwyższonym stężeniem insuliny i odpornością insulinową. Stwierdzono, że insulina zwiększa syntezę niektórych czynników biorących udział w mechanizmie krzepnięcia. Stosowanie małych dawek estrogenów naturalnych nie ma wpływu na układ krzepnięcia u kobiet zdrowych. Może zaś zwiększyć ryzyko zmian zakrzepowych u kobiet otyłych z żylakami podudzi.

Choroby niedokrwienne u kobiet po menopauzie

Objawy choroby niedokrwiennej u kobiet są mniej typowe niż u mężczyzn, choroba ta najczęściej u kobiet charakteryzuje się nudnościami, uczuciem osłabienia czy uczuciem zagrożenia. Objawy te są często bagatelizowane przez kobiety, które zbyt późno zgłaszają się do lekarza. Zarówno w przypadku nawracających dolegliwości, jak i dodatniego lub niediagnostycznego wyniku próby wysiłkowej (niepozwalającego na jednoznaczną diagnozę) wykonuje się badania inwazyjne – koronografię, która pozwala na zobrazowanie naczyń wieńcowych po podaniu do nich środka kontrastowego przez odpowiednio wprowadzony cewnik.

Postępowanie i profilaktyczne leczenie

Wszystkie omówione powyżej elementy przemawiają za koniecznością zwrócenia bacznej uwagi na stan zdrowia kobiet w okresie pomenopauzalnym, ponieważ czyha na nie wiele zagrożeń, a szczególnie ze strony układu krążenia. Ogromny nacisk należy położyć na profilaktykę.

• kobiety powinny zaprzestać palenie papierosów
• regularnie  i umiarkowanie wykonywać ćwiczenia fizyczne
• spożywać mniej tłuszczów nasyconych i zastąpić je wielonienasyconymi
• ograniczyć sól w przypadku nadciśnienia tętniczego
• regularnie kontrolować ciśnienie krwi